كۆشتن ب به‌هانا شه‌ره‌فێ به‌ر ب كێميێ چوويه‌

ئه‌ڤرۆ،‮ ‬نيوار محه‌مه‌د سه‌ليم‮:‬
ژمارا خوانداڤان: 41

رێڤه‌به‌ريا به‌رهنگاربوونا توندوتيژيا دژي‮ ‬ژنان ئامارا خوه‌‮ ‬يا سالا‮ ‬2012 راگه‌هاند و تێدا ئاشكه‌را كر كو ل سالا‮ ‬2012 رێژه‌يا حاله‌تێن توندوتيژيێ زێده‌تر بوويه‌ كو‮ ‬19 ژنان گيانێ خوه‌ ژ ده‌ستدايه‌ و‮ ‬31 حاله‌تێن توندوتيژيا سكسي‮ ‬هه‌بووينه‌ و گۆت‮: (‬ل به‌ر ژ ئه‌ڤرۆ تايبه‌تمه‌نديا رێڤه‌به‌ريێ ژ دووڤچوون بۆ ڤه‌كۆلين و دووڤچوونێ بهێته‌ گوهۆڕين‮).‬
د كۆنگره‌يه‌كێ رۆژنامه‌ڤاني‮ ‬دا،‮ ‬رێڤه‌به‌رێ به‌رهنگاربوونا توندوتيژيا دژي‮ ‬ژنان،‮ ‬د‮. ‬سامي‮ ‬جه‌لال ئامارێن سالا‮ ‬2012 دانه‌ دياركرن و تێدا ئاماژه‌ ب وێ چه‌ندێ كر كو ل سالا‮ ‬2012 رێژه‌يا هه‌مه‌جور‮ ‬يا كێشه‌يان ژ سالا‮ ‬2011 زێده‌تر بوويه‌ كو‮ ‬848 كێشه‌ به‌رامبه‌ر‮ ‬771 كێشه‌يان بوون‮. ‬
ل سالا‮ ‬2012 رێژه‌يا كوشتنێ‮ ‬9 ژن بووينه‌ و‮ ‬10 ژنان خوه‌ كوشتينه‌،‮ ‬37 ژنان بزاڤێن خوه‌ كوشتنێ كرينه‌،‮ ‬35 يێن سۆتين و‮ ‬25 يا خوه‌ سۆتي‮. ‬701 سكالا هاتينه‌ تۆماركرن و‮ ‬31 كێشه‌يێن تۆندوتيژيا سكسي‮ ‬هاتينه‌ تۆماركرن كو سه‌رجه‌مێ ڤان هه‌موويان ژي‮ ‬دبيته‌‮ ‬848 كێشه‌‮. ‬ژ ئه‌ڤ‮ ‬9 ژنێن هاتينه‌ كوشتن سێ ب به‌هانه‌يا شه‌ره‌فێ بووينه‌ و ئێك خێزاني‮ ‬بوويه‌ و پێنج ژي‮ ‬نه‌ د ديارن بو نمونه‌ ل جهه‌كي‮ ‬هاتينه‌ ديتن و نه‌هاتينه‌ نياسين‮.‬
ل پارێزگه‌ها دهۆكێ‮ ‬232 كێشه‌يێن ئافره‌تان هاتينه‌ چاره‌كرن بێي‮ ‬كو ل دادگه‌هێ بهێنه‌ تۆماركرن و‮ ‬214 ژن بۆ سه‌نته‌رێ نه‌وا‮ ‬يێ حه‌واندنا ژنان هاتينه‌ ره‌وانه‌كرن و ب تنێ‮ ‬20 ژن ماينه‌ ل وێرێ‮. ‬19 كه‌س ژي‮ ‬حۆكم بووينه‌ ژ ئه‌گه‌رێ توندوتيژيا دژي‮ ‬ژنان و ژ ساله‌كێ هه‌تا‮ ‬15 سالان هاتيه‌ حۆكمكرن،‮ ‬رێژه‌يا دادگه‌هێ‮ ‬يا كێمه‌،‮ ‬چونكو پتريا كێشه‌يێن وان‮ ‬يێن خێزاني‮ ‬نه‌ و دهێنه‌ چاره‌كرن بێي‮ ‬كو بچنه‌ دادگه‌هێ‮.‬
هه‌كه‌ وه‌كو قه‌زا وه‌بگرين دێ بينين ل قه‌زا ئاكرێ،‮ ‬سێ كۆشتن و ئێك خوه‌ كوشتن و حه‌فت سۆتن و ئێك خوه‌سۆتن و‮ ‬57 سكالا هاتينه‌ تۆماركرن و ده‌ستدرێژيا سكسي‮ ‬پێنج حاله‌ت بووينه‌ و سه‌رجه‌مێ وان دبيته‌‮ ‬76 حاله‌ت‮.‬
ل قه‌زا به‌رده‌ره‌ش،‮ ‬كۆشتن و خوه‌كۆشتن نه‌بوويه‌ و ئێك سۆتن و خوه‌سۆتن ژي‮ ‬نه‌بوويه‌ و‮ ‬30 سكالا هاتينه‌ تۆماركرن و ده‌ستدرێژيا سكسي‮ ‬دو حاله‌ت بووينه‌ و سه‌رجه‌مێ وان دبيته‌‮ ‬33 حاله‌ت‮.‬
ل قه‌زا سێمێل،‮ ‬دو كۆشتن و ئێك خوه‌ كوشتن و چوار سۆتن و پێنج خوه‌سۆتن و‮ ‬103 سكالا‮ ‬هاتينه‌ تۆماركرن و ده‌ستدرێژيا سكسي‮ ‬سێ حاله‌ت بووينه‌ و سه‌رجه‌مێ وان دبيته‌‮ ‬118 حاله‌ت‮.‬
ل قه‌زا زاخۆ،‮ ‬كۆشتن نه‌بوويه‌ و دو خوه‌ كوشتن و‮ ‬10 سۆتن و چوار خوه‌سۆتن و‮ ‬192 سكالا هاتينه‌ تۆماركرن و ده‌ستدرێژيا سكسي‮ ‬حه‌فت حاله‌ت بووينه‌ و سه‌رجه‌مێ وان دبيته‌‮ ‬215 حاله‌ت‮.‬
ل قه‌زا شێخان،‮ ‬كۆشتن نه‌بوويه‌ و چوار خوه‌ كوشتن و سێ سۆتن و دو خوه‌سۆتن و‮ ‬77 سكالا هاتينه‌ تۆماركرن و ده‌ستدرێژيا سكسي‮ ‬دو حاله‌ت بووينه‌ و سه‌رجه‌مێ وان دبيته‌‮ ‬88 حاله‌ت‮.‬
ل قه‌زا ئامێديێ،‮ ‬ئێك كۆشتن و ئێك خوه‌ كوشتن و سێ سۆتن و دو خوه‌سۆتن و‮ ‬11 سكالا هاتينه‌ تۆماركرن و ده‌ستدرێژيا سكسي‮ ‬ئێك حاله‌ت بووينه‌ و سه‌رجه‌مێ وان دبيته‌‮ ‬19 حاله‌ت‮.‬
ل قه‌زا دهۆك،‮ ‬سێ كۆشتن و ئێك خوه‌ كوشتن و حه‌فت سۆتن و‮ ‬9 خوه‌سۆتن و‮ ‬268 سكالا هاتينه‌ تۆماركرن و ده‌ستدرێژيا سكسي‮ ‬11 حاله‌ت بووينه‌ و سه‌رجه‌مێ وان دبيته‌‮ ‬299 حاله‌ت‮.‬
د ڤێره‌ دا ديار دبيت كو ل قه‌زا دهۆكێ بووينه‌ بلندترين رێژه‌يا توندوتيژيێ تۆماركريه‌،‮ ‬هه‌ر ژ به‌ر وێ چه‌ندێ ژي‮ ‬د‮. ‬سامي‮ ‬راگه‌هاند كو ئه‌ڤه‌ ژ ئه‌گه‌رێ وێ چه‌ندێ‮ ‬يه‌ كو ل دهۆكێ پترترين رێژه‌يا مرۆڤان ب خوه‌ ڤه‌ دگريت و ب دووڤدا قه‌زا زاخۆ دهێت كو‮ ‬215 حاله‌ت هاتينه‌ تۆماركرن و پاشان ژي‮ ‬قه‌زا سێمێل‮.‬
ل سالا‮ ‬2011 رێژه‌يا كوشتنێ كێمتر بوويه‌ كو شه‌ش ژن بووينه‌ و خوه‌ كوشتنێ هه‌ر وه‌كو خوه‌ بوويه‌‮ ‬10 ژن‮. ‬ئه‌ڤێن بزاڤا خوه‌ كوشتنێ كرين گه‌له‌ك كێمتر بوويه‌ كو‮ ‬9 ژن بووينه‌‮. ‬رێژه‌يا سۆتن و خوه‌ سۆتنێ كێمتر بوويه‌ چونكو ل سالا‮ ‬2011، 34 كه‌س هاتينه‌ سۆتن و‮ ‬51 كه‌سان خوه‌ سۆتيه‌‮. ‬رێژه‌يا تۆماركرنا سكالايان ل سالا‮ ‬2011 كێمتر بوويه‌ كو‮ ‬656 سكالا بووينه‌‮. ‬توندوتيژيا سكسي‮ ‬14 حاله‌ت بوون‮. ‬سه‌رجه‌مێ گشتي‮ ‬ژي‮ ‬ل سالا‮ ‬2011 د بوو‮ ‬771 كێشه‌‮. ‬د سه‌ر ڤان هه‌موويان دا،‮ ‬رێژه‌يا كوشتنا ب به‌هانه‌يا شه‌ره‌فێ كێم بوويه‌‮.‬
ل سالا‮ ‬2012، 427 سمينار بۆ هشياركرنا وه‌لاتيان هاتينه‌ گۆتن ل گه‌ل‮ ‬10 وركشۆپ و‮ ‬10 خولان‮. ‬84 چالاكيێن جودا،‮ ‬ڤه‌كرنا نڤێسينگه‌هه‌كا به‌رهنگاربوونا توندوتيژيا دژي‮ ‬ژنان ل شنگال ئه‌ڤه‌ نێزيكي‮ ‬دو هه‌يڤانه‌ ده‌ستبكار بووي‮. ‬ڤه‌كرنا سه‌نته‌رێ راوێژكاريا خێزانێ‮. ‬جڤاتا وه‌زيران ژي‮ ‬رازه‌مه‌ندي‮ ‬ل سه‌ر په‌يره‌وێ ناڤخۆ‮ ‬يێ جڤاتا به‌رهنگاربوونا توندوتيژيا دژي‮ ‬ژنان كريه‌‮. ‬هه‌ر ژ كارێن وان‮ ‬يێن‮ ‬2012 سه‌نته‌رێ راوێژكاريا خێزانێ هاته‌ دامه‌زراندن كو ب هه‌ڤكاريا سه‌رۆكاتيا ساخله‌ميا دهۆكێ رێڤه‌به‌ريا چاڤدێريا جڤاكي‮ ‬بوويه‌،‮ ‬نوشدارێن تايبه‌تمه‌د هه‌نه‌،‮ ‬كلينيك هه‌نه‌ ل گه‌ل ڤه‌كۆله‌رێن جڤاكي‮ ‬و ده‌رووني‮. ‬تێدا هه‌ر كێشه‌يه‌كا دادگه‌ه دبينيت پێدڤي‮ ‬چاره‌سه‌ريێ دكه‌ت ره‌وانه‌ي‮ ‬ڤي‮ ‬سه‌نته‌ري‮ ‬دكه‌ت‮.‬
د ئه‌ڤ ساله‌ دا و هه‌ر ژ ئه‌ڤرۆ بڕياره‌ تايبه‌تمه‌نديا رێڤه‌به‌ريێ بهێته‌‮ ‬گوهۆڕين ژ دووڤچوون،‮ ‬بۆ ڤه‌كۆلين و دووڤچوون زێده‌باري‮ ‬كارێ هشياركرنا جڤاكي‮ ‬و دێ دو نڤێسينگه‌هێن ڤه‌كۆلينێ هێنه‌ ڤه‌كرن و ئه‌ڤ ساله‌ دێ ده‌ست ب كار بن‮. ‬دێ بۆ هه‌ر هه‌يڤ‮ ‬22 سميناران بۆ هشياريا وه‌لاتيان بێژن و به‌رده‌واميێ ده‌نه‌ كۆنگرێ خوه‌‮ ‬يێ نێڤده‌وله‌تي‮ ‬يێ به‌رهنگاربوونا توندوتيژيێ و دێ شه‌ش وركشۆپان ژي‮ ‬ئه‌نجام ده‌ن‮.‬
ل دۆر ڤان ئاماران رێڤه‌به‌رێ رێڤه‌به‌ريا به‌رهنگاربوونا توندوتيژيا دژي‮ ‬ژنان دا زانين كو ئه‌ڤه‌ چوار ساله‌ رێژه‌يا كوشتنێ ژ‮ ‬10٪ كێمتره‌،‮ ‬رێژه‌يه‌كا كێم دهێته‌ گوهۆڕين به‌ر ب زێده‌بوونێ و كێمبوونێ و ل دهۆكێ د ئه‌ڤ ساله‌ دا‮ ‬21 زه‌لام ل سه‌ر توندوتيژيێ هاتينه‌ كۆشتن و گۆت‮: (‬هشياركرنا جڤاكي‮ ‬رێيا ئێكانه‌ كو بشێين كۆشتنا ب به‌هانه‌يا شه‌ره‌فێ كێم بكه‌ين،‮ ‬سه‌ره‌راي‮ ‬وێ چه‌ندێ كو كارێ مه‌ ب زه‌حمه‌تر لێ هات و ڤه‌كۆلين چو سه‌ر،‮ ‬لێ هه‌ر ئه‌م ده‌ستبه‌رداري‮ ‬كارێ هشياريا جڤاكي‮ ‬نابين‮).‬
د‮. ‬سامي‮ ‬ئه‌و چه‌نده‌ ژي‮ ‬نه‌ڤه‌شارت كو نوكه‌ هشياريه‌كا باش‮ ‬يا ل ده‌ف وه‌لاتيان هه‌يي‮ ‬و ئه‌ڤه‌ بوويه‌ ئه‌گه‌رێ وێ چه‌ندێ كو تۆماركرنا سكالايان‮ ‬يا زێده‌ دبيت سال بۆ سالێ و دامه‌زراندنا سه‌نته‌رێ راوێژكاري‮ ‬ژي‮ ‬بۆ ڤێ مه‌به‌ستێ هاتيه‌ دامه‌زراندن دا كو خێزان ژ ناڤ نه‌چيت‮.‬
ده‌رباره‌ي‮ ‬هه‌بوونا جۆرێن سكالايان گۆت‮: (‬پتريا وان‮ ‬يێن خێزاني‮ ‬نه‌ د ناڤبه‌را هه‌ڤژينان دا په‌يدا دبن و ئه‌م هه‌ر بزاڤا چاره‌كرنێ دكه‌ين و ئه‌ڤه‌ ژي‮ ‬رێيا سه‌ره‌كي‮ ‬يه‌ كو به‌ردان كێم ببيت و ئه‌گه‌رێ سه‌ره‌كي‮ ‬يێن ڤان كێشه‌يان تێكنه‌گه‌هشتن و ئابووري‮ ‬نه‌،‮ ‬نوكه‌ دادگه‌هێ ژي‮ ‬كريه‌ بڕيار كو به‌ري‮ ‬گرێبه‌ستا هه‌ڤژينيێ بچن سه‌ره‌دانا سه‌نته‌رێ راوێژكاريا خێزانێ بكه‌ن و من باوه‌ر‮ ‬يا هه‌ي‮ ‬هه‌كه‌‮ ‬10 ده‌قيقه‌يان ل وێرێ گوهداريا كه‌سێن تايبه‌تمه‌ند بكه‌ن كێشه‌ د ناڤبه‌را وان دا په‌يدا نابن‮).‬
ده‌رباره‌ي‮ ‬پرسياره‌كا رۆژنامه‌يا ئه‌ڤرۆ كو رێژه‌يا توندوتيژيا ژن به‌رامبه‌ري‮ ‬خوه‌ دكه‌ت گه‌له‌ك زێده‌تر ژ‮ ‬يا كه‌سانێن ناڤ جڤاكي‮ ‬دژي‮ ‬وێ دكه‌ن كو ل سالا‮ ‬2012 ێ‮ ‬107 حاله‌ت ئه‌و بوون‮ ‬يێن ژنێ بزاڤا كۆشتنا خوه‌ كري‮ ‬يان خوه‌ كۆشتي‮ ‬يان ژي‮ ‬خوه‌ سۆتي،‮ ‬د‮. ‬سامي‮ ‬گۆت‮: (‬پتريا كێشه‌يێن ل ده‌ف مه‌ هاتينه‌ تۆمار كرن و پتريا ڤان ژي‮ ‬يێن ناڤ خێزانێ بووينه‌ و هنده‌ك ژي‮ ‬سه‌رنه‌كه‌فتينه‌ د ئه‌ڤينێ دا‮ ‬يان خواندنێ،‮ ‬به‌لێ ئه‌و‮ ‬يا كێمه‌ و ژ وان ژي‮ ‬پتريا وان ئابووري‮ ‬نه‌،‮ ‬دێ ژيانا خێزانێ پێكئينن بێي‮ ‬كو ژێده‌رێ مادي‮ ‬هه‌بيت و ب هيڤيا مال ڤه‌ دهێليت و كێشه‌ ژێ په‌يدا دبن و هنده‌ك ژي‮ ‬تێكنه‌گه‌هشتنه‌ و گه‌له‌ك جاران ژي‮ ‬خێزانێن هه‌ردو هه‌ڤژينان دبنه‌ ئه‌گه‌رێ وێ چه‌ندێ كو هه‌ردو لێك نه‌زڤرنه‌ ڤه‌ و ژيانا وان بهێته‌ تێكدان‮).‬
ده‌رباره‌ي‮ ‬پشت به‌ستن ل سه‌ر مزگه‌فتنا،‮ ‬رێڤه‌به‌رێ به‌هنگاريا توندوتيژيێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ گۆت‮: (‬تێكهه‌ليه‌كا باش د ناڤبه‌را وان و زانايێن ئاينێ ئيسلامێ دا هه‌يه‌ و به‌رده‌وام زانايێن ئايني‮ ‬ب ڤي‮ ‬ئه‌ركي‮ ‬رابووينه‌ ژ بوو هشياركرنا جڤاكي‮ ‬و ئێكه‌تيا زانايان هاريكاريه‌كا باش ل گه‌ل مه‌ كريه‌‮).‬